نه سکوت از بیان حق خوب است و نه سخن گفتن با جهل

471 - و قال [ع ] : لا خیر فی الصمت عن الحکم ، کما انه لا خیر فی القول بالجهل

امام در دعائی که برای درخواست باران نموده چنین گفته :بار خداوندا به وسیله ابرهای رام به ما باران عنایت کن نه به وسیله ابرهای سرکش شریف رضی می گوید : این از کلمات فصیح و شگفت انگیز است زیرا امام ابرهای پر سر و صدا را که توام با رعد و برق و صاعقه و طوفان است تشبیه به شتران سرکشی کرده که بارهای خود را می افکنند و سواران خویش را به زمین می کوبند ولی ابرهای خالی از این هیاهو را به شتران رام تشبیه فرموده که به راحتی می توان شیر آنها را دوشید و بر آنها سوار شد .

472 - وقال [ع ] فی دعاء استسقی به : اللهم استقنا ذلل السحاب دون صعابها قال الرضی : و هذا من الکلام العجیب الفصاحه ، و ذلک ان[ع ] شبه السحاب ذوات الرعود و البوارق و الریاحک و الصواعق بالابل الصعاب التی تقمص برحالها و تقص برکبانها ، و شبه السحاب خالیه من تلک الروائع بالابل الذلل التی تحتلب طیعه و تقتعد مسمحه

به آن حضرت عرض شد : اگر محاسنت را رنگ و خضاب می کردی بهتر بود در پاسخ فرمود : خضاب و رنگ بستن زینت است ولی ما عزاداریم [ منظور امام وفات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم بوده است ]

473 - و قیل له علهی السلام : لو غیرت شیبک یا امیر المؤمنین ، فقال [ع ] : الخضاب زینه و نحن قوم فی مصیبه [یرید وفاه رسول الله [ص ]

مجاهد شهید در راه خدا اجرش بیشتر از کسی نیست که قدرت برگناه دارد اما خویشتنداری می کند چنین شخص خویشتندار نزدیک است که فرشته ای از فرشتگان خدا باشد .

474 - وقال [ع ] : ما المجاهد الشهید فی سبیل الله باعظم اجرا ممن قدر فعف : لکاد العفیف ان یکون ملکا من الملائکه

قناعت ثروت پایان ناپذیر است . شریف رضی می گوید : بعضی این سخن را از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نقل کرده اند .

475 - وقال [ع ] : [[ القناعه مال لا ینفد ] ] قال الرضی : و قد روی بعضهم هذا الکلام لرسول الله [ص ]

امام این سخن را به زیادبن ابیه هنگامی که او را جانشین عبدالله بن عباس در منطقه فارس قرار داد در ضمن یک سخن طولانی که در زمینه نهی از افزایش خراج و مالیات بیان کرد فرمود : عدالت را پیشه کن و از خشونت و سختگیری بیجا و ستمگری بپرهیز چرا که سختگیری موجب فرار مردم از منطقه و ظلم و ستم دعوت به مبارزه مسلحانه می کند .

476 - وقال [ع ] لزیاد ابن ابیه و قد استخلفه لعبد الله ابن العباس علی فارس و اعمالها ، فی کلام طویل کان بینهما ، نهاه فیه عن تقدم الخراج : استعمل العدل ، و احذر العسف و الحیف ، فان العسف یعود بالجلاء ، و الحیف یدعو الی السیف

بدترین و خطرناک ترین گناه گناهی است که انجام دهنده اش آنراکوچک بشمرد

477 - و قال [ع ] : اشد الذنوب ما استخف به صاحبه

خداوند از جاهلان پیمان فراگیری علم نگرفته مگر آنکه قبلا ازدانشمندان پیمان تعلیم دادن گرفته است

478 - وقال [ع ] : ما اخذ الله علی اهل الجهل ان یتعلموا حتی اخذ علی اهل العلم ان یعلموا

بدترین برادران [ دوستان ] کسی است که برای پذیرائی او خودرا به زحمت بیفکنی . شریف رضی می گوید : تکلف و تکلیف همواره با مشقت توام است بنابراین دوست پر توقع که انسان را به تکلف وا می دارد مایه شر است پس او شر الاخوان محسوب می شود .

479 - وقال [ع ] : شر الاخوان من تکلف له قال الرضی لان التکلیف مستلزم للمشقه ،وهو شرلازم عن الاخ المتکلف له فهو شرالاخوان . 479 وقال [ع ] : شر الاخوان من تکلف له

به خشم درآوردن و شرمنده ساختن دوست مقدمه جدائی از اوست .شریف رضی می گوید : حشم و احشم یعنی او را به غضب در آورد و بعضی گفته اند یعنی او را شرمنده ساخت و احتشم به معنی طلب چنین حالتی است و مسلما چنین کاری مقدمه جدائی است . شریف رضی در پایان این باب چنین می گوید : این آخرین قسمت از سخنان برگزیده امام امیرمؤمنان علیه السلام است که توفیق جمع آوری آن را یافتیم و خداوند سبحان را بر اینکه منت بر ما گذاشت و چنین توفیقی را مرحمت فرمود سپاس می گوئیم توفیق بر گرد آوری این سخنان پراکنده و نزدیک ساختن آنها به یکدیگر در یک مجموعه . و ما از آغاز تصمیم گرفتیم که در آخر هر باب صفحات سفیدیرا به کتاب ملحق سازیم تا هر وقت به کلام تازه ای برخوردیم در آن جای دهیم و یا هر گاه به تفسیر تازه ای درباره سخنان امام دست یافتیم آن را به این بحثها ملحق سازیم تنها از الله توفیق می طلبیم و بر او تکیه می کنیم و او ما را کافی است و بهترین سرپرستان است . و این در ماه رجب سنه 400 هجری است . درود خداوند بر سید و مولای ما محمد صلی الله علیه و آله و سلم خاتم پیامبران و هدایت کننده به بهترین راهها و بر آل طاهرین و یارانش باد که ستارگان ایمان و یقینند

480 - وقال [ع ] : اذا احتشم المؤمن اخاه فقد فارقه قال الرضی : یقال حشمه و احشمه اذا اغضبه ، و قیل : اخجله ، او احتشمه ] ] طلب ذلک له ، و هو مظنه مفارقته و هذا حین انتهاء الغایه بنا الی قطع المختار من کلام امیر المؤمنین [ع ] ، حامدین لله سبحانه علی ما من به من توفیقنا لضمن ما انتشر من اطرافه ، و تقریب ما بعد من اقطاره و تقرر العزم کما شرطنا اولا علی تفضیل اوراق من البیاض فی آخر کل باب من الابواب ، لیکون لاقتناص الشارد ، و استلحاق الوارد ، و ما عسی ان یظهر لنا بعد الغموض ، و یقع الینا بعد الشذوذ ، و ما توفیقنا الا بالله ، : علیه توکلنا ، و هو حسبنا و نعم الوکیل و ذلک فی رجب سنه اربع مئه من الهجره ، و صلی الله علی سیدنا محمد خاتم الرسل ، و الهادی الی خیر السبل ، و آله الطاهرین ، و اصحابه نجوم الیقین تم

غیبت آخرین کوشش شخص ناتوان است .

461 - وقال [ع ] : الغیبه جهد العاجز

بسیارند کسانی که به خاطر تعریف و تمجید فریب می خورند .

462 - وقال [ع ] : رب مفتون بحسن القول فیه

دنیا برای غیرش آفریده شده نه برای خودش [ اشاره به اینکه هدف از آفرینش این جهان تکامل و آمادگی برای زیستن در آن جهان است ]

463 - وقال [ع ] : الدنیا خلقت لغیرها ، و لم تخلق لنفسها

بنی امیه زمان معینی مهلت دارند تا به تاخت و تاز خود در آن مشغول باشند و همینکه بین آنها اختلاف افتاد دشمنان کفتارصفتشان آنها را فریب می دهند و بر آنان پیروز می گردند . شریف رضی می گوید : مرود [ بر وزن منبر ] از ماده ارواد به معنی مهلت است و این از فصیح ترین تعبیرات است . گویا امام [ ع ] مهلتی را که آنها برای حکومت دارند تشبیه به میدان مسابقه کرده که مسابقه دهندگان با نظم و ترتیب در یک مسیر به سوی هدفی پیش می روند اما هنگامی که به هدف رسیدند نظام آنها به هم می خورد .

464 - وقال [ع ] : ان لبنی امیه مرودا یجرون فیه ، و لو قد اختلفوا فیما بینهم ثم کادتهم الضباع لغلبتهم قال الرضی : و المرود هنامفعل من الارواد ، و هو الامهال و الاظهار ، و هذا من افصح الکلام و اغربه فکانه [ع ] شبه المهله التی هم فیها بالمضمار الذی یجرون فیه الی الغایه ، فاذا بلغوا منقطعها انتقض نظامهم بعدها

امام در مدح و ستایش انصار فرموده است : به خدا سوگند آنها اسلام را هم چون فرزند در دامانشان پرورش دادند : با دستهای گشاده و پر سخاوت و زبانهای گویا و منطق کوبنده با اینکه نیاز مادیبه آن نداشتند .

465 - وقال [ع ] فی مدح الانصار : هم و الله ربوا الاسلام کما یربی الفلو مع غنائهم ، بایدیهم السباط ، و الستنتهم السلاط

چشم حافظ نشیمنگاه است [ اشاره به اینکه چرا هنگامیکه انسان به خواب می رود وضوی او باطل است ] شریف رضی می گوید : این از استعارات شگفت انگیز است . امام نشیمنگاه را به مشک تشبیه کرده و چشم را به بندی که سر مشک را به وسیله آن می بندند که هرگاه بند را رها کنند مشک نمی تواند آنچه در آن است نگهدارد . مشهور این است که این سخن از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است ولی عده ای آن را از امیرمؤمنان نقل کرده اند این را مبرد در کتاب مقتضب در باب اللفظ بالحروف آورده . و ما در کتاب مجازات آثار النبویه درباره این استعاره سخن گفته ایم .

466 - وقال [ع ] : [[ العین وکاء السه ] ] قال الرضی : و هذه من الاستعارات العجیبه ، کانه یشبه السه بالوعاء ، و العین بالوکاءفاذا اطلق الوکاء لم ینضبط الوعاء و هذا القول فی الاشهر الاظهر من کلام النبی [ص ] ، و قد رواه قوم لامیر المؤمنین [ع ] ، و ذکر ذلک المبرد فی کتاب [[ المقتضب ] ] فی باب [[ اللفظ بالحروف ] ] وقد تکملنا علی هذه الاستعاره فی کتابنا الموسوم : [[ بمجازات الاثار النبویه ] ]

امام در ضمن یکی از سخنانش فرمود : سرپرستی[ الهی] بر آنهاحکومت کرد حق را برپاداشت و خود بر جاده حق گام بر می داشت تا آنجا که دین گلوگاه خود را بر زمین نهاد [ اشاره به قیام پیامبر و قدرت و سیطره اسلام است زیرا این تعبیر معمولا درباره شتر به هنگام استراحت می شود که پس از رسیدن به مقصد می خوابد و گردن خود را بر زمین می نهد ]

467 - وقال [ع ] فی کلام له : وولیهم وال فاقام و استقام ، حتی ضرب الدین بجرانه

زمانی در پیش است سخت که ثروتمندان بر آنچه در دست دارند دندان می فشارند در حالیکه چنین دستوری به آنها دارد نشده است . خداوند سبحان می فرماید : احسان و بخشش بین خود را فراموش نکنید در آن زمان اشرار و بدان را بلندمرتبه و نیکان را خوار می کنند و مردم بینوا هستی خود را از روی اضطرار به قیمت کم می فروشند و متمکنان از آنها می خرند در حالی که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از چنین معامله این هی کرده است .

468 - وقال [ع ] : یاتی علی الناس زمان عضوض یعض الموسر فیه علی ما فی یدیه و لم یؤمر بذلک ، قال الله سبحانه : [[ و لا تنسوا الفضل بینکم ] ] تنهد فیه الاشرار ، و تستذل الاخیار ، و یبایع المضطرون ، و قد نهی رسول الله [ص ] عن بیع المضطرین

دو کس در مورد من هلاک خواهند شد : دوست غلو کننده و دشمن بهتان زننده شریف رضی می گوید : این عبارت همانند عبارت دیگری است [ سخن شماره 17 ] که از امام نقل شده است : هلک فیرجلان محب غال و مبغض قال

469 - وقال [ع ] : یهلک فی رجلان : محب مفرط ، و باهت مفتر قال الرضی : و هذا مثل قوله [ع ] : هلک فی رجلان : محب غال ، و مبغض قال

از امام درباره توحید و عدل سؤال کردند فرمود : توحید آنست که خدای را در وهم و اندیشه نیاوری و عدل آنست که او را متهم نسازی [ اشاره به اینکه ذات خدا در اندیشه هیچکس نمی گنجد و او در تقسیم نعمتهایش کاملا عادل است ]

470 - و سئل عن التوحید و العدل ، فقال [ع ] : التوحید الا تتوهمه ، و العدل الا تتهمه

بی میلی نسبت به آنکس که به تو علاقه مند است دلیل کمی بهره تو در دوستی است و تمایل تو نسبت به کسیکه بی اعتنا است سبب خواری تو است .

451 - وقال [ع ] : زهدک فی راغب فیک نقصان حظ ، و رغبتک فی زاهد فیک ذل نفس

غنا و فقر آنگاه آشکار می شود که اعمال ما بر خدا عرضه شود .

452 - وقال [ع ] : الغنی و الفقر بعد العرض علی الله

زبیر همواره از ما اهل بیت بود تا آن زمان که فرزند شومش عبدالله نشو و نما کرد .

453 - وقال [ع ] : ما زال الزبیر رجلا منا اهل البیت حتی نشا ابنه المشؤوم عبد الله

انسان را با تکبر چکار ؟ در آغاز نطفه بود و سرانجام مرداری است . نه می تواند به خود روزی دهد و نه مرگ را از خود براند .

454 - وقال [ع ] : ما لابن آدم و الفخر : اوله نطفه ، و آخره جیفه ، و لا یرزق نفسه ، و لا یدفع حتفه

از امام پرسیدند : برترین شعرای عرب کیست ؟ فرمود : شاعران همه یک روش نداشتند و در یک مسیر به مسابقه نپرداخته اند تا پیشگام آنها مشخص شود و اگر بناچار باید به این سؤال پاسخ داد باید گفت : آن سلطان گمراه یعنی امرءالقیس بر همه مقدم است .

455 - و سئل : من اشعر الشعراء ? فقال [ع ] : ان القوم لم یجروا فی حلبه تعرف الغایه عند قصبتها ، فان کان و لا بد فالملک الضلیل یرید امرا القیس

آیا آزاد مردی پیدا می شود که این ته مانده دنیا را به اهلش واگذارد ؟ بدانید جان شما بهائی جز بهشت ندارد به کمتر از آنش نفروشید .

456 - وقال [ع ] : الا حر یدع هذه اللماظه لاهلها ? انه لیس لانفسکم ثمن الا الجنه ، فلا تبیعوها الا بها

دو گرسنه اند که هرگز سیر نمی شوند : طالب علم و طالب دنیا .

457 - وقال [ع ] : منهومان لا یشبعان : طالب علم و طالب دنیا

ایمان آن است که راستگوئی را در آنجا که به تو زیان می رساند بر دروغ در آنجا که سود دارد مقدم داری. و اینکه گفتارت بیش از عملت نباشد و دیگر اینکه به هنگام سخن درباره دیگری از خدا بترسی.

458 - وقال [ع ] : الایمان ان تؤثر الصدق حیث یضرک ، علی الکذب حیث ینفعک ، و الا یکون فی حدیثک فضل عن عملک ، و ان تتقی الله فی حدیث غیرک

مقدرات بر نقشه و حسابگری پیروز می گردد تا آنجا که [ گاهی]آفت و بلا در تدبیر است . شریف رضی می گوید : همین مضمون در گذشته [ شماره 16 ] با عبارت دیگری گذشت .

459 - وقال [ع ] : یغلب المقدار علی التقدیر ، حتی تکون الافه فی التدبیر قال الرضی : و قد مضی هذا المعنی فیما تقدم بروایه تخالف هذه الالفاخ

بردباری و خونسردی[ در برابر حوادث ] فرزندان دو قلوئی هستندکه از همت بلند متولد شده اند .

460 - وقال [ع ] : الحلم و الاناه توامان ینتجهما علو الهمه

پستهای مهم ،میدان مسابقه و آزمایش مردانند [ اینجاست که کفایت و استعداد و مدیریت افراد آشکار می شود ] .

441 - وقال [ع ] : الولایات مضامیر الرجال

هیچ شهری برای تو شایسته تر از شهری دیگر نیست . بهترین شهرهاشهری است که تو را پذیرا شود [ و وسائل پیشرفت تو را فراهم سازد ] .

442 - وقال [ع ] : لیس بلد باحق بک من بلد خیر البلاد ما حملک

هنگامی که خبر شهادت مالک اشتر رحمه الله به امام رسیدفرمود : مالک اما چه مالکی به خدا سوگند اگر کوه بود یکتا بود و اگر سنگ بود سرسخت و محکم بود هیچ مرکبی نمی توانست از کوهسار وجودش بالا رود و هیچ پرنده ای به اوج آن راه نمی یافت .شریف رضی می فرماید : فند به کوه تک و تنها گفته می شود .

443 - وقال [ع ] : و قد جاءه نعی الاشتر رحمه الله : مالک و ما مالک و الله لو کان جبلا لکان فندا ، و لو کان حجرا لکان صلدا ، لا یرتقیه الحافر ، و لا یوفی علیه الطائر قال الرضی : و الفند : المنفرد من الجبال

کار کم اما مستمر و پر نشاط بهتر از کار بسیار و ملالت آور[ و موقت ] است

444 - وقال [ع ] : قلیل مدوم علیه خیر من کثیر مملول منه

هر گاه در انسانی خوی و خصلت برازنده ای باشد انتظاره مانندهای ش را نیز داشته باشید .

445 - وقال [ع ] : اذا کان فی رجل خله رائقه فانتظروا اخواتها

امام در سخنی که بین او و غالب ابن صعصعه پدر فرزدق رد وبدل شده چنین فرمود : شتران فراوانت چه شدند ؟ عرض کرد ای امیرمؤمنان حقوق واجب [ زکات ] آنها را پراکنده ساخت امام فرمود : این بهترین راه مصرف آنها بود.

446 - وقال [ع ] لغالب بن صعصعه ابی الفرزدق ، فی کلام دار بینهما : ما فعلت ابلک الکثیره ? قال : دغدغتها الحقوق یا امیر المؤمنین فقال [ع ] : ذلک احمد سبلها

آن کس که بدون آگاهی[ از احکام اسلام ] به تجارت پردازد درربا غوطه ور خواهد شد

447 - وقال [ع ] : من اتجر بغیر فقه فقد ارتطم فی الربا

کسیکه مصائب کوچک را بزرگ شمارد خداوند او را به مصیبتهای بزرگ مبتلا می سازد .

448 - وقال [ع ] : من عظم صغارالمصائب ابتلاه الله بکبارها

کسیکه برای خود شخصیت قائل است شهواتش در پیش او خوار وذلیل خواهند بود . [ اشاره به اینکه تسلیم هوا و هوس شدن شخصیت انسان را خرد می کند ]

449 - وقال [ع ] : من کرمت علیه نفسه هانت علیه شهواته

هر شوخی که انسان می کند مقداریاز عقل خود را با آن از دست می دهد [ اشاره به افراط و زیاده رویدر مزاح است و گرنه مزاح به صورت معتدل نه تنها مذموم نیست بلکه پیشوایان خود آن را انجام می دادند ]

450 - وقال [ع ] : ما مزح امرؤ مزحه الا مج من عقله مجه

روزیبر دو گونه است : یکی آنکه انسان را می جوید و دیگری آنکه انسان آن را می جوید کسیکه دنیا را طلب کند مرگ او را می طلبد تا او را از دنیا خارج سازد . و کسیکه طالب آخرت است دنیا در طلب او برمی آید تا روزی کامل خود را از آن برگیرد .

431 - و قال [ع ] : الرزق رزقان : طالب ، و مطلوب فمن طلب الدنیا طلبه الموت ، حتی یخرجه عنها ، و من طلب الاخره طلبته الدنیا حتی یستوفی رزقه منها

[10] دوستان خدا کسانی هستند که به باطن دنیا می نگرند زمانیکه مردم به ظاهر آن نگاه می کنند [11] و به آینده آن مشغولند در حالیکه مردم به امروز آن سرگرمند [12] و لذا اموری را که می ترسند سرانجام قاتل آنها باشند از میان می برند [13] و آنچه را می دانند عاقبت آنها را ترک می گوید به دست فراموشی می سپرند آنچه را دیگران بسیار می بینند کم می شمارند[14] و رسیدن به آن را از دست دادن محسوب می کنند دشمنند با آنچه دنیا پرستان صلحند صلحند با آنچه آنها دشمنند [15] قرآن به وسیله آنها فهمیده می شود و آنها نیز به وسیله قرآن می فهمند قرآن به وسیله آنها برپا است همانگونه که آنها به وسیله قرآن برپا هستند [16] بالاتر از امید خود امیدی نمی بینند و برتر از آنچه می ترسند مایه ترسی سراغ ندارند [ اشاره به خشنودی و خشم پروردگار است ]

432 - [10] وقال [ع ] : ان اولیاء الله هم الذین نظروا الی باطن الدنیا اذا نظر الناس الی ظاهرها ، [11] و اشتغلوا باجلها اذا اشتغل الناس بعاجلها[12] فاماتوا منها منها ما خشوا ان یمیتهم ،[13] و ترکوا منها ما علموا انه سیترکهم ، وراوا استکثار غیرهم منها استقلالا ، [14] و درکهم لها قوتا ، اعداء ما سالم الناس ، و سلم ما عادی الناس [15] بهم علم الکتاب و به علموا ، و بهم قام الکتاب و به قاموا ، [16] لا یرون مرجوا فوق ما یرجون ، و لا مخوفا فوق ما یخافون

پیوسته از قطع لذتها و بقاء مسؤولیتهای آن یاد کنید .

433 - وقال [ع ] : اذکروا انقطاع اللذات ، و بقاء التبعات

آزمایش کن تا دشمنش داری[ یعنی بسیار می شود که ظاهراشخاص جلب توجه می کند اما پس از آزمایش مورد نفرت قرار می گیرند شریف رضی می گوید : بعضی این سخن را از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می دانند ولی آنچه تقویت می کند که این سخن از امیر مؤمنان است جریانی است که ثعلب از ابن اعرابی نقل کرده که مامون گفته : اگر نه این بود که علی[ ع ] فرموده : اخبر تقله من می گفتم اقله تخبر : [ دشمنش بدار تا او را بیازمائی]

434 - وقال [ع ] : اخبر تقله قال الرضی : و من الناس من یروی هذا الرسول [ص ] و مما یقوی انه من کلام امیر المؤمنین [ع ] ما حکاه ثعلب عن ابن الاعرابی ، قال المامون : لولا ان علیا قال [[ اخبر تقله ] ] لقلت : اقله تخبر

چنین نیست که خداوند در شکر را بر بنده ای بگشاید ولی درفزونی را بر او ببندد و همچنین امکان ندارد که باب دعا را بر کسی بگشاید و در اجابت را بر رویش ببندد و ممکن نیست در توبه را به روی کسی باز کند و در آمرزش را به رویش مسدود سازد .

435 - وقال [ع ] : ما کان الله لیفتح علی عبد باب الشکر و یغلق عنه باب الزیاده ، و لا لیفتح علی عبد باب الدعاء و یغلق عنه باب الاجابه و لا لیفتح لعبد باب التوبه و لیغلق عنه باب المغفره

شایسته ترین مردم به کرم و بزرگواری کسی است که بزرگواران به واسطه او شناخته شوند [ معرف بزرگواران خود باید بزرگوارتر باشد ]

436 - وقال [ع ] : اولی الناس بالکرم ، من عرفت به الکرام

از امام پرسیدند از این دو کدام برترند : عدالت یا سخاوت ؟فرمود : عدالت هر چیز را در جای خود قرار می دهد ولی سخاوت آنرا از مسیرش فراتر می برد عدالت قانونی همگانی است ولی سخاوت جنبه خصوصی دارد بنابراین عدالت شریف تر و برتر است .

437 - و سئل [ع ] : ایهما افضل : العدل ، او الجود ? فقال [ع ] : العدل یضع الامور مواضعها ، و الجود یخرجها من جهتها ، و العدل سائس عام ،و الجود عارض خاص ، فالعدل اشرفهما و افضلهما

مردم دشمن آنند که نمی دانند .

438 - وقال [ع ] : الناس اعداء ما جهلوا

تمام زهد در دو جمله از قرآن آمده است . خداوند می فرماید تا بر گذشته تاسف مخورید و نسبت به آینده شاد و دلبند نباشید بنابراین آن کس که غم گذشته نمی خورد و نسبت به آینده شاد و دلبند نیست هر دو جانب زهد را در اختیار گرفته [ اشاره به اینکه حقیقت زهد ترک وابستگی ها و اسارتها در چنگال گذشته و آینده است . ]

439 - وقال [ع ] : الزهد کله بین کلمتین من القرآن : قال الله سبحانه : [[ لکیلا تاسوا علی ما فاتکم ، و لا تفرحوا بما آتاکم ] ]و من لم یاس علی الماضی ، و لم یفرح بالاتی ، فقد اخذ الزهد بطرفیه

بسا خوابهای شب که تصمیم های روز را از بین برده [ اشاره به اینکه با گذشت یک شب گاهی انسان تغییر عقیده می دهد ]

440 - وقال [ع ] : ما انقض النوم العزائم الیوم

آن مقدار از عقلت تو را کفایت می کند که راههای گمراهی را از راه سعادت برایت واضح سازد .

421 - وقال [ع ] : کفاک من عقلک ما اوضح لک سبل غیک من رشدک

کار نیک را انجام دهید و هیچ مقدار از آن را کم مشمارید 000چرا که کوچک آن بزرگ و کمش بسیار و نباید هیچکدام از شما بگوید فلان کس در انجام کار خیر از من اولیاست که بخدا سوگند چنین خواهد شد . زیرا خوب و بد را اهلی است که هرگاه که آن را واگذارید دیگران به جای شما انجام می دهند

422 - وقال [ع ] : افعلوا الخیر و لا تحقروا منه شیئا ، فان صغیره کبیر و قلیله کثیر ، و لا یقولن احدکم : ان احدا اولی بفعل الخیر منی ،فیکون و الله کذلک ، ان للخیر و الشر اهلا ، فمهما ترکتموه منهما کفا کموه اهله

آن کس که درونش را اصلاح کند خداوند ظاهرش را اصلاح می نمایدو هر کس برای دینش کار کند خداوند دنیایش را کفایت کند . و آن کس که میان خود و خدایش را اصلاح کند خداوند بین او و مردم را اصلاح خواهد کرد .

423 - وقال [ع ] : من اصلح سریرته اصلح الله علانیته ، و من عمل لدینه کفاه الله امر دنیاه ، و من احسن فیما بینه و بین الله احسن الله مابینه و بین الناس

حلم پرده ایاست پوشنده و عقل شمشیری است برنده بنابراین عیوب اخلاقیت را با حلم بپوشان و هوسهای سرکشت را با عقلت بکش

424 - وقال [ع ] : الحلم غطاء ساتر ، و العقل حسام قاطع ، فاستر خلل خلقک بحلمک ، و قاتل هواک بعقلک

خداوند بندگانی دارد که نعمتهای خاصی به آنها بخشیده تا دیگر بندگان از آن بهره گیرند به همین جهت مادام که از این نعمتها بذل می کنند خدا آنها را در دستشان ثابت می دارد اما هنگامی که بخل ورزند از آنها می گیرد و به دیگران می دهد .

425 - وقال [ع ] : ان لله عبادا یختصهم الله بالنعم لمنافع العباد ، فیقرها فی ایدیهم ما بذلوها ، فاذا منعوها نزعها منهم ، ثم حولهاالی غیرهم

شایسته نیست که انسان به دو خصلت اطمینان پیدا کند : سلامت و ثروت چرا که دیده شده انسان تندرست ناگاه بیمار و شخص ثروتمند یکباره فقیر و مستمند شده است .

426 - وقال [ع ] : لا ینبغی للعبد ان یثق بخصلتین : العافیه و الغنی بینا تراه معافی اذ سقم ، و بینا تراه غنیا اذ افتقر

کسیکه حاجت خود را نزد مؤمنی برد گویا نزد خدا برده و کسی که نزد کافری برد گوئی از خدایش شکایت کرده است .

427 - وقال [ع ] : من شکا الحاجه الی مؤمن ، فکانه شکاها الی الله ، و من شکاها الی کافر ، فکانما شکا الله

امام در یکی از عیدها فرمود : امروز تنها روز عید کسانی است که روزه آنها مقبول درگاه خدا و عبادتهای شبانه آنان مورد پذیرش او قرار گرفته و هر روز گناه نکنی روز عید تو است .

428 - وقال [ع ] فی بعض الاعیاد : انما هو عید لمن قبل الله صیامه و شکر قیامه ، و کل یوم لا یعصی الله فیه فهو عید

بزرگترین حسرتها در روز قیامت حسرت شخصی است که ثروتی رااز راه حرام به دست آورده و آن را برای کسی به ارث گذاشته که در راه خدا انفاق کرده است و خدا بخاطر این مال او را داخل بهشت و شخص اول را به خاطر همان وارد جهنم گردانیده است .

429 - وقال [ع ] : ان اعظم الحسرات یوم القیامه حسره رجل کسب مالا فی غیر طاعه الله ، فورثه رجل فانفقه فی طاعه الله سبحانه ، فدخل به الجنه ، و دخل الاول به النار

زیانمندترین مردم در معاملات و نومیدترین آنها در تلاش و سعی کسی است که خویشتن را در راه به دست آوردن مال فرسوده کرده ولی مقدرات او را در رسیدن به خواسته اش یاری نکرده اند . از دنیا با حسرت آن بیرون رفته و در آخرت با گناه آن گام نهاده است .

430 - وقال [ع ] : ان اخسر الناس صفقه ، و اخیبهم سعیا ، رجل اخلق بدنه فی طلب ماله ، و لم تساعده المقادیر علی ارادته ، فخرج من الدنیا بحسرته ، و قدم علی الاخره بتبعته